Hatice Şimşek


Bireysel Emeklilik Sistemi ve Son Yaşanan Gelişmeler

Çınar Kırşehir Gazetesi Köşe Yazarı


Bireysel Emeklilik Nedir?
Kısaca BES dediğimiz, katılımcılara uzun vadede fon getirisi ve %25 devlet katkısı vaat eden sistem, ülkemizde 2003 yılından beri yürürlükte olan bir yatırım aracıdır. %25 devlet katkısı hesaplamaları ise kanunla 2013’te devreye alınmıştır. Öncesi olan 2003-2013 yılları arasında katılımcılar sadece fon getirisi ile birikimlerini artırmaktaydı.
BES in amacı, her şeyden önce tasarruf yapmaktır. Kimi çevreler BES in, SGK ya tamamlayıcı bir unsur olmasını ön plana çıkarırken, bazı katılımcılar uzun vadede yüksek getiri sağlanılması nedeniyle devlet katkısı ve fon getirisi için sisteme dahil olmaktadır. Sistemli ve düzenli bir şekilde para biriktirmenin ideal yöntemlerinden olan BES’te katılımcılar, tasarruflarını, altın, döviz, hisse senedi, hazine bonosu, devlet tahvili, değişken fonlar, likit fonlar ve uluslararası karma fonlarda değerlendirme imkânı bulurlar. Aynı anda birden çok yatırım aracı ile riski minimumda tutup, tabana yaymak mümkündür. Örneğin birikimin herhangi bir yüzdelik kısmı ile altın, döviz ya da hazine bonosu ve devlet tahvili alınabileceği gibi,yılda 6 kere bulunan fon dağılımıdeğiştirme hakkında, fonlar piyasa koşullarına uygun olarak ve uzman portföy yöneticisinin bilgisi ve yönlendirilmesi ile gözden geçirilmelidir. 
BES ileriye yönelik bir yatırım aracıdır ve sistem tarafından belirli sürelere riayet edilmesi ile aslında katılımcılar zorunlu tasarruf yapılması yönünde teşvik edilmektedir. Örneğin 5 yıldan önce çıkılması durumunda çıkış aidatı yansıtılması ya da devlet katkısı hak ediş süreleri sonuç olarak katılımcıyı sistemde uzun tutup birikimini artırmayı hedeflemektedir. Özellikle fonlar uzun vadede yüksek getiri elde etmek üzerine kuruludur, bununla birlikte devlet katkısı da fonlarda değerlendiği için katılımcı, beklemenin ve sistemde uzun kalmanın karşılığını getirilerden elde etmektedir. 
SGK sistemi ile BES Arasında İlişki Var Mı?
Çokça yapılan kıyaslamalardan biri SGK ile BES arasında yapılmaktadır. Oysa BES özel, SGK devlet kurgulu sistemlerdir. BES’te yatırdığınız katkı payları ile sistemde ne kadar uzun kalırsanız geleceğinizde o kadar rahat edersiniz. SGK herkeste olması gereken ideal bir sistemdir, buna rağmen tüm dünyada sosyal güvenlik sistemleri problemler yaşamaktadır. Bu nedenle BES sistemi SGK’yı destekleyici,ek gelir sağlanabilen, gelişmiş ülkelerin uzun süredir oturttuğu bir düzendir. BES’te katılımcılar dönem sonunda yani emekliliği hak ettiği zamantercihlerine göre hesaplarındaki birikimleri maaş şeklinde alabilir, maaş ödemesi yapıldığı esnada da fon getirisi elde etmeye devam ederler.

BES’te Devlet Katkısı Nasıl İşler?
Devlet katkısı, bireysel ya da gruba bağlı oluşturulan bireysel emeklilik sözleşmeleri için ödenen katkı paylarının %25 i oranında devlet tarafından ödenen tutardır. Örnek, aylık 1000 TL katkı payı ödeyen katılımcı şartları sağladığında aylık 250 TL devlet katkısı alabilmektedir. Devlet katkısında, her yıl belirlenen brüt asgari ücretin yıllık tutarının %25 i üst sınır olarak belirlenir ki, 2020 yılı için devlet katkısında belirlenen maksimum rakam 8.829 TL dir. Katılımcı 8.829 TL devlet katkısı tutarının tamamının sözleşmesine yansıması için 2020 yılı içinde 35.316 TL para yatırması gerekir. Devlet katkısından yararlanabilmek için T.C. vatandaşı ya da mavi kart sahibi olunması gerekmektedir.
Devlet Katkısı Hak ediş Kriterleri Nelerdir?
Sözleşmeye ödenen katkı payı, ek ödeme ya da başlangıç katkı payıolarak ödediğiniz her tutar için %25 devlet katkısı alabilirsiniz, o yıl için belirlenen brüt asgari ücretin %25 ini geçmemek kaydıyla. Peki devlet katkısını hakedebilmek için belirlenen kriterler nelerdir?
•    Katılımcı sistemde en az 3 yıl kalırsa devlet katkısının %15’ine,
•    Katılımcı sistemde en az 6 yıl kalırsa devlet katkısının %35’ine,
•    Katılımcı sistemde en az 10 yıl kalırsa devlet katkısının %60’ına,
•    Emekli olunması, vefat ya da maluliyet durumlarında devlet katkısının %100'üne,


Hak kazanmaktadır. Devlet katkısını hak etmek için en 10 yıl sistemde kalmak 56 yaşını doldurmuş olmak gerekmekte ki, 46 yaşında sisteme giren bir kişi 10 yıl sonra devlet katkısının tamamını alabilmektedir. 36 yaşında sisteme dahil olan kişi ise 20 yılın sonunda devlet katkısının %25 lik kısmının tamamını hakedebilir. 46 yaşına ulaştığında ise devlet katkısının %60 ını hakeder ki buna rağmen bu rakam fon getirisi ile birlikte katılımcının birikimlerinin doğru fonlarda değerlendirilmesi halinde o sürede değerlendirilebilen alternatif yatırım araçlarından çok daha tercih edilebilir bir üründür. 
FON Getirisi Nedir? 
BES’te birikimler Takasbank’ta saklanır. Bireysel emeklilik şirketleri, bankalar ve acenteler aracı kurumdur. Ödenen katkı payları ve birikimler bireysel emeklilik şirketinin bilançosunda yer almaz, direk Takasbank’a yollanır, şirket ise birikimlerin, bünyesinde ya da çalıştığı portföy yönetim şirketleri ile fonların yönetilmesi görevinde yer alır. Örneğin A bireysel emeklilik şirketi B portföy yönetim şirketi ile çalıştığı için fon getirisi, C bireysel emeklilik şirketinin çalıştığı D portföy yönetim şirketi ile aynı olmayabilir ve bu durumda fonları yöneten kurumlar farklı olduğu için fon getirileri de farklılık gösterebilir. Ayrıca Bireysel Emeklilik şirketinin sektörde deneyimi, fon büyüklüğü, fon enstrümanlarını planlaması ve içeriğini kurgulaması da fon getirilerini etkiler. Her şirketin fon isimleri, risk seviyesi ya da fon içeriği farklı olabilir, genel olarak fonlarda bulunan ürünler birbirine benzer, sadece yöneticileri farklıdır ve bunun gibi bazı farklar fon getirisine etki edebilir.
Vakıf Emeklilik,Ziraat Emeklilik ve Halk Emeklilik Birleşti
Geçtiğimiz günlerde Ziraat, Halk ve Vakıf Emeklilik şirketlerinin birleşmesiyle, bu 3 şirkette BES ’i bulunan katılımcıların birikimleri tek bir şirket olan Türkiye Hayat Emeklilik A.Ş. tarafından yönetilmeye başlanmıştır.Bu birleşme ile katılımcılar tek bir şirkettebuluşmuş olmakta, birikimlerin saklandığı yer açısından bir değişiklik yaşanmamaktadır. Devletin amacı toplumu tasarrufa yönlendirmek ve birikim yapma bilincini aşılamaktır.Olabildiğince katılımcı sayısının artması ve fon büyüklüğünün çoğalması ülke geleceğinin bolluk içinde olmasına katkı sağlayacaktır.
BES, SPK ve Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından titizlikle takip edilen ve kontrol edilen güvenilir bir sistemdir. Sistemde her şey şeffaf olup, yeni sözleşme açan ya da mevcut katılımcılar şirketler tarafından aranmakta, periyodik olarak bilgi verilmektedir. Bununla birliktekatılımcılar birikimlerini, çalıştığı bireysel emeklilik şirketinin internet sayfasında, e-devlette ya da Takasbank’ın sitesinde kendine ait şifrelerle giriş yaparak ulaşır ve istediği her an görüntüleyebilir. Ayrıca BES emeklilik vadeden, katılımcı çıkmadığı sürece sonlanmamışbir süreçtir ve birikimler Takasbank’ta saklandığı için haciz, icra ve iflas gerekçesi ileel konulmasına imkân verilmemektedir.
Dünyada emeklilik fon büyüklüğü 40 Trilyon dolardan fazla olup bunun %70 i gelişmiş ülkelerde bulunmaktadır. Ülkeler kendi içinde zengin olursa dışarıya bağımlılığı o derece azalır. Dışarıya faiz ödememek daha düşük maliyetlerle borçlanmak istenen bir durumdur.Ülke vatandaşının varlıklı olması bu duruma etki etmektedir. Bu nedenle BES’le yapılan birikimlerle her ülke vatandaşı, kendi geleceğine yatırım yaparken aynı zamanda ülkenin geleceğine, çocukların geleceğine de yatırım yapmaktadır.