Şenol DÖNMEZ


Keş-i Tarih UMUR BEY (Gemileri Karadan Yürüten İlk Türk)


‘Savaşlar,onu idare edenlerin ellerinde şekillenir.’
Savaş bir sanattır ve ‘Harp hiledir’ düsturu da aslında bunu anlatır bize.
Osmanlı Devleti’nin yeni yeni sümbüllenmeye başladığı 1300’lü yıllarda Batı Anadolu’da Bizans’a kök söktüren bir beylik vardır. Aydınoğulları Beyliği; Aydın, Ayasuluk (Selçuk),Tire,Sultanhisarı ve Birgi bölgesinde hüküm sürmekte, Bizans’a karşı önemli deniz seferlerine imza atmaktadır.Türk tarihinin belki de hiç bilinmeyen komutanlarından birisi destanlar yazmaktadır.Bu devletin bayrağı altında, Umur Bey henüz 15-16 yaşındayken 1325 yılında babası Mehmed Bey’in emriyle İzmir Beyi olmuştur.
Şanlı Türk tarihinin en müstesna şahsiyetlerinden, destanlaşan bir yıldızdan bahsediyoruz.
1329 yılında İzmir’in Latinlerin elinde kalan bölümünü kuşatıp kalenin Cenovalı Komutan Mortino Zaccaria’yı Sakız adasına gitmek zorunda bırakmıştır.
Tarih yapraklarına ismi ilk defa bu olayla düşmüştür, Umur Bey’in.Denizcilik faaliyetlerinde çok önemli başarılar gösteren Umur Bey, “gazi” adını verdiği büyük kadırgasıyla önemli denizcilik kahramanlıkları sergilemiştir.Anadolu’nun Türkleşmesi ve Müslümanlaşmasında çok önemli roller üstlenmiştir. Gaza ve cihad düsturuyla yaşayan, gündüzü ve gecesinin birbirinden farlı olduğu ilay-ı kelimetullah düşüncesiyle yaşamını bir kanaviçe gibi dokuyan ecdattan bir karedir Umur Bey.
Omuzuna yüklediği ağır yükle yorulmadan, bıkmadan, usanmadan hedefine kilitlenen Umur Bey,1332 baharında 250 gemiden oluşan bir donanmayla, Ege Denizi’nde İpsara, İşkiros ve İşkopelos adalarını aldı.Egriboz Adası’nı haraçgüzarı yaptı.Denizlerdeki kutlu yürüyüşün ismi olmuştur.
Umur Bey, Tarık Bin Ziyad’ın Anadolu topraklarındaki izdüşümüdür.Enveri’nin Düsturname isimli eserinde anlatıldığı gibi Umur Bey 1338 senesinde Epir Harekâtı’nda İnebahtı Körfezi’ne inmek için Mora Yarımadası’nı dolaşmak yerine yarımadayı anakaraya bağlayan Korint Bölgesi’ne gelip gemileri buradan 10 kilometre karadan yürütüp İnebahtı’na indirmiştir.
Gemileri karadan yürüten ilk Türk Beyi olmuştur. Ecdadın davası için nasıl gayretle çalıştığının dur durak bilmediğinin güzel bir resmidir bu olay.
İbn Battuta Seyahatnamesinde; Umur Bey dindar olduğu kadar cömerttir de. Bir o kadar da cihat ehlidir, yiğittir,cesurdur,gaza için kurduğu donanmasıyla İstanbul kapılarına dek akınlar yapmakta imiş, topladığı ganimeti rahatça dağıtır,tekrar gaza niyetiyle denize açılırmış şeklinde bahsetmektedir.
Bir diğer önemli kaynak olan Piri Reis’in Kitab-ı Bahriye adlı eserinde de Umur Bey’in Korint Berzahı’nda gemilerini geçirdiği yazmaktadır: Seyiste derler bir kale vardır, ol kalenin İnebahtı tarafından keşişlik derler bir adacık var. Adacığın merhum Gazi Umur fetih eylemiştir. Hatta ol yerin eski kâfirlerinden şöyle işittik kim merhum Gazi Umur Bey Atina körfezinden mezkûr İnebahtı Körfezi’ne, gemilerin aşırıp zikrolan İnebahtı kurbünde bazı yerleri fethetti diyerek bahsetmektedir.
Cennet mekân Sultan Mehmed Han Peygamberimizin hadis-i şerifine nail olmak için İstanbulsurlarına dayandığında, gemileri ya Allah nidalarıyla Haliç’e indirirken onun ve kahraman ordusunun dillerinde Umur Bey’in destanlaşan kahramanlıkları vardı.
Umur Bey’in hikâyeleri yankılanıyordur Kostantinapolis surlarında ve boğazın derin ve serin maviliklerinde.
Yine sözlerime onlara ithafen yazmış olduğum bir dörtlükle son veriyorum:
                  Allah Allah nidalarıyla çekiliyor halatlar,
                  Haliç’in gölgesinde yankılandı bu nakaratlar,
                  Umur Bey’in duasıyla kanatlandı kadırgalar,
                  Fatih’in gözyaşlarıyla ıslandı kutlu sancaklar.